واسيلى ولاديميروويچ بارتولد ( مترجم : كريم كشاورز )

661

تركستان نامه ( تركستان در عهد هجوم مغول ) ( فارسى )

شود به ص 257 - 259 ) نيز از اوست . مبارزه ميان دولت و روحانيان در زمان شمس الملك نيز دوام داشت . هم در آغاز سلطنت وى در سال 461 هجرى امام ابو ابراهيم اسماعيل بن ابو نصر الصفار در بخارا اعدام شد و بنا به گفتهء سمعانى سبب محكوميت وى آن بوده كه خان را به اجراى اوامر دين تحريض مىكرده و از حرام و مناهى برحذر مىداشته « 1 » . در سال 473 هجرى خضر برادر شمس الملك جانشين وى گشت و دربارهء دوران سلطنت وى تقريبا هيچ اطلاعى در دست نيست . حتى سال مرگ او نيز در هيچ يك از منابع و متون ذكر نشده است . به گفتهء نظامى عروضى سمرقندى « 2 » ، مؤلف قرن ششم هجرى امور ملك در عهد او رونق بسزا داشته . خضر ماوراء النهر و تركستان ( ؟ ) را متصرف بود . و از سوى خراسان بوسيلهء پيمانهاى استوار خويشتن را ايمن و مصون داشته بوده . شخص سلطان به خرد و عدالت ممتاز بوده و از شاعران حمايت مىكرده . مؤلف مزبور از رسم سلطان و اعيان دولت ماوراء النهر كه در تالارهاى بار سينىهاى پر از زروسيم قرار مىدادند ، سخن مىگويد . در تالار خضر خان چهار سينى گذارده ميشد كه هريك حاوى 250 دينار بوده . يك روز هر چهار سينى نصيب يك شاعر شد . « و از جملهء تجمل ملك او يكى آن بود كه چون برنشستى بجز ديگر سلاح هفتصد گرز زرين پيش اسب او ببردندى » [ از چهار مقالهء عروضى سمرقندى ] .

--> ( 1 ) - « متون » ، ص 62 ( سمعانى ، چاپ مارگوليوس ، ذيل كلمهء « الصفار » ، ورق b 353 ، كه اشتباها بجاى « قتله » « قبله » نوشته شده ) . يكى از روحانيان با نفوذ دوران آن سلطنت واعظ بلخى زين الصالحين ابو عبد اللّه محمد بن عبد اللّه الشومانى معلم شمس الملك بوده ( « متون » ، ص 61 ، از سمعانى ، چاپ مارگوليوس ، ذيل كلمهء « الشومانى » ، ورق a 341 ) . ( 2 ) - « چهار مقاله » چاپ قزوينى ، 46 و بعد . ترجمهء براون ، 52 و بعد .